Mendoza

Shakespeare en México

| Manuel Xestoso |

 

En Mendoza hai ruído, hai furia e hai sangue, moito sangue. Todo o sangue escocés de Macbeth tingue unha outra xeografía que non é allea á sede de poder e á avaricia, nin tampouco á ferocidade necesaria para satisfacer eses pecados capitais que converten aos seres humanos en idiotas que contan contos que non significan nada. En Mendoza eses contos explícanse mediante unha fermosa e inmensa construción da linguaxe, pero non a de Shakespeare, senón a de Juan Rulfo e a dos campesiños de Oaxaca: non existe beleza lingüística que non teña os seus alicerces na fala do pobo. Sabíao Shakespeare e sábeno Los Colochos, que reconstrúen a traxedia escocesa á medida dun país castigado pola mesma violencia que castigaba a Escocia cando o bosque de Birnam camiñaba cara a Dunsiname.

Mendoza é Macbeth, pero iso non explica a grandeza desta obra: Mendoza tamén é –sobre todo é– un México que aparentemente semella o da Revolución, pero que lembra traxicamente o México do narcotráfico, o dos machos que compiten por demostrar máis valor ca ninguén, o das matanzas de estudantes cuxos cadáveres mutilados se exhiben para escarnio de todo o humano. E paradoxalmente tamén é o México que loita por valores como a liberdade e a dignidade, pola supervivencia do máis ancestral –e, polo tanto, o máis auténtico– que sostén a identidade dos pobos. Mendoza amosa a crueldade da Historia, pero tamén os momentos de nobreza que a iluminan; ensina a miseria moral, pero tamén a miseria material que a orixina.

Non se necesitan grandes orzamentos nin grandes alardes técnicos para que o teatro transite polas beiras diso que chamamos a realidade. Los Colochos apenas empregan unhas cadeiras de metal, unha mesa, algúns trapos pintados de vermello. Non se necesita máis para crear unha dramaturxia exacta que crea imaxes inesquecibles, grazas a unha dirección de escena precisa e imaxinativa que apela á imaxe poética ou cruel que permite dotar de todo o seu significado á morte de Banquo (Aguirre), ás visións de Macbeth (Mendoza) adiviñando espectros nun banquete, ao suicidio de Lady Macbeth (Rosario).

O teatro segue sendo fundamentalmente actores e público, e a compañía mexicana coloca un elenco portentoso que sabe traballar a rentes do espectador sen perder de vista a motivación de cada un dos personaxes: de cada un deles extrae a potencia expresiva necesaria para completar o círculo –o cuadrilátero– dun espectáculo que acaba sendo tan brutal como poético, tan simbólico como cimentado nunha terra baldeira e asoballada.

O corrido final pon o ramo a unha lección tan sabia coma a santera que fai as veces do trío de bruxas: hoxe todo está coma onte; os poderosos seguen sendo os mesmos; pero ao final é o pobo quen ten a potestade de contalo á súa maneira. Para iso está o teatro.

 

Mendoza estará o 18 de xullo na MIT Ribadavia.

Mendoza, de Antonio Zúñiga e Juan Carrillo, baseado no Macbeth de Shakespeare

Dirección: Juan Carrillo
Elenco: Marco Vidal, Mónica del Carmen, Erandeni Durán, Leonardo Zamudio, Martín Becerra, Germán Vilareal, Ulises Martínez, Alfredo Monsivais, Roam León, Yadira Pérez.
Deseño de luz: Mario Eduardo D’León
Vestiario: Libertad Mardel
Máscaras: Martín Becerra
Produción: Los Colochos Teatro

Festival Internacional de Teatro de Expresión Ibérica. Teatro Nacional São João, Porto. 20 de xuño de 2018.

 

Manuel Xestoso
Latest posts by Manuel Xestoso (see all)

Máis sobre Manuel Xestoso

Crítico cultural e escritor. Traballou como editor e xornalista cultural en A Nosa Terra e colabora en publicacións como Grial, Faro de Vigo, Sermos Galiza ou Nós Diario, entre outras. Foi subdirector da Erregueté dende 2016 ata 2020. Publicou Antón Reixa. Ghicho distinto, xunto a Xosé Cid Cabido (Xerais, 2012), e o volume de poemas As ruínas de Europa (Galaxia, 2017).

Deixar unha resposta