Crítica

Lost & Dead in Thunderland / Oro

Matar a Grotowski

| Roi Vidal Ponte |

 

Lost&Dead
Foto: Adrián Figueroa

 

Ao entrarmos na Casa das Artes de Vigo, o primeiro que nos topamos é unha exposición que reflexiona sobre o misterio dos petróglifos na que se mostra o paralelismo entre estes e as conexións neuronais do cerebro humano. Desde ese momento o concepto de conexión invadirá a nosa mente, que ficará atrapada nunha trama labiríntica de imaxes e sensacións.

As salas baleiras do museo vanse abrindo para as visitantes, guiadas através dunha complexa ruta que as conecta entre si. En cada novo espazo, asisten a unha performance diferente, ora bailada entre unha chuvia escenográfica, ora rabiando cun flash de discoteca. Os espazos e as imaxes son cuantitativa e cualitativamente variopintos. Todo está conectado en máis dun sentido; as neuronas entre si, o petróglifos xeométricos coas neuronas, estas co labririnto mitolóxico, este coa estrutura do museo… pero a creadora deixa abertas fendas para que a conexión deveña rizoma aleatorio, con algunhas escenas que escapan a unha interpretación totalizadora.

Debido a esa presa que en realidade temos sempre nos museos por saber que nos deparará a seguinte sala, hai escenas que ben podían durar máis, pero o espectáculo prefire a variedade antes que a repetición. É neste paseo do público polos corredores, nesta visita de observantes a se deteren nas físgoas das escenas (aquí unha cita de Vicente Risco, aquí un cable de audio remedando un petróglifo) onde reside boa parte da graza da experiencia, pero o conxunto da obra non incide nesa mirada de quen mira mentres é mirado, senón que prefire a exhibición corporal da actriz-artista-bailarina, aínda que a súa fisicidade acabe por se perder no fío do conceptual.

O horror vacui enche as paredes brancas con humor (os xogos de palabras coa sílaba tor presente en obxectos expostos: unha tor-tilla, a foto dun cantau-tor, etc.) e cun barroquismo povera de aparataxe eléctrica (cables, focos, micrófonos, etc.) até chegar a unha escena final que explicita a natureza do son, fundamental en toda a peza, corporeizándoo na presenza do músico Enea Magili, armado coas seu violín e o seu portátil.

As visitantes saen coa sensación de que o que viron require da súa participación, que hai que encher os ocos para completar o sentido do quebracabezas, que non poderías volver saír dese labirinto sen axuda. Se se dan tempo, tamén poden apreciar a ruptura do espazo teatral convencional que tanto buscaba Grotowsky, e recoñecer a conexión entre a forma e o contido mentres dirimen cal dos dous dicía cada cousa. Que a experiencia, precisamente por non ter fácil acubillo nunha definición previa (pois multidisciplinares tamén son a ópera e o circo), pagou definitivamente a pena.

 

Oro
Foto: Adrián Figueroa

 

A peza unipersoal Oro mantén o público cravado nas cadeiras. Diante, o único que veremos é un actor dicindo unhas cousas e facendo outras. E aquí remata esta crítica.

Esta crítica precisaría ser metadiscursiva para transmitir o discurso de Oro. Podería pensar quen lea isto que en sendo metadiscursiva Oro é unha peza máis de teatro conceptual, e porén, ese pensamento excluiría a enorme, potente, impresionante, dura, violenta, excesiva, incómoda, real e dolorosa fisicidade de Oro. Podería pensar que falamos de teatro dentro do teatro, pero Oro non é unha peza de teatro teatral, senón que é unha peza de teatro-experiencia dentro do xénero do teatro de non-ficción.

Esta crítica podería dicir que a mellor maneira de describir Oro é indo directamente ao tema: é unha composición creativa dun actor grotowskiano. Para que esta descrición non ficase no uso restrinxido dos “entendidos” habería que definir qué é unha composición e explicar quen era Grotowski, pero iso non axudaría a entender o intanxible de Oro nin explicaría por que non aburre sendo aburrida e por que non resulta repetitiva sendo repetitiva.

O mellor de Oro é que non parece teatro e lémbranos que iso era precisamente o que levabamos toda a vida pedíndolle ao teatro. Pedímoslle a un actor que solta un texto memorizado que pareza que o que di non está memorizado senón que se lle está ocorrendo á personaxe no mesmo momento no que o di e pedímoslle a un actor que improvisa que non se note que está a improvisar, senón que pareza que o improvisado estaba previsto. O mellor de Oro é que non parece teatro porque é teatro puro: un espazo baleiro, xente que mira e un actor que fai; co engadido de que, neste caso, fala sobre aquilo que fai mentres o fai. Un actor que maltrata o seu corpo desde a absoluta organicidade do saber estar no aquí e agora da relación co espazo e co público. O DNI real dese actor maltratado e humillado polo propio actor, como unha sinxela e forte metáfora da distancia que vai desde o noso corpo até a nosa identidade.

O peor de Oro é que é unha peza de teatro de inspiración egocéntrica e consumo restrinxido. As súas constantes referencias ao proceso de creación, a explicitación das intencións do actor e dos consellos da parella directora fan que a súa recepción poida ser acollida con entusiasmo por xente do mundiño teatral e con rexeitamento por quen non pertence a ese mundiño. A permanente apelación verbal a Polonia e a Grotowski e a permanente apelación física a todo o grotowskiano (os exercicios cos resoadores corporais, o uso de cancións de raíz, a importancia da voz, a intensidade das accións físicas, o minimalismo expresivo) son un agasallo morboso para quen tenteou a seita, pero pode semellar unha declaración sectaria e hermética para quen está fóra. “Non se pode matar a Grotowsky todos os días” é unha das frases xeniais que exemplifican este lado de Oro e “Como ser xenial desde a humildade?” outros dos seus cometidos paradoxalmente ambiciosos.

Oro é un lategazo no gusto do público que ve a un tipo falando mentres pon o corpo en dificultades. A maioría das veces non importa nin o que di nin o que fai, pero hai unha vez na que di “vós poderiades estar todo o día aí sentados mentres eu bato con este cinto no chan” mentres bate cun cinto no chan e esa vez si importa tanto o que di como o que fai.

Unha metáfora resume o sentido ético de estirpe grotowskiana que atesoura Oro: insistir no bo actor que é un actor é como dicirlle a unha persoa que traballa nunha mina de ouro que a súa ferramenta é moi fermosa. Reflexións como esta demostran que mediante a súa técnica perfecta, Nazario Díaz é capaz de extraer ouro puro.

 

Lost & Dead in Thunderland
Dirección: Mercé de Rande
Elenco: Mercé de Rande, Enea Mangili
Deseño Iluminación: Mercé de Rande, Enea Mangili, Marius Kob
Co-produción: ALT Vigo , Tanzhaus Zurich e Nassim El Raqs, Alexandria

Oro
Creación e Interpretación: Nazario Díaz
Compañía: Vértebro Teatro
Catalizador artístico: Jorge Gallardo Altamirano
Asistente no proceso: Luis Odriozola
Concepto plástico e sonoro: Nazario Díaz
Asistente de Iluminación: Ángela López, coa colaboración de Ana Rovira
Deseño Gráfico: Juan Diego Calzada

Festival Alternativo das Artes Escénicas de Vigo. ALT 16. Casa das Artes e Museo de Arte Contemporánea, 12 de marzo de 2016.
 
 
 
 
 
 
 
 

Ficha artística

Compartir

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

PUBLICIDADE

PUBLICIDADE

PUBLICIDADE

PUBLICIDADE

Deixar un comentario

Subscríbete

Recibe as novas, artigos, entrevistas e contidos da Erregueté para que non perdas unha!

erregueté en papelSúmate ao movemento #erreguelove!

Por só 20 euros ao ano recibirás dúas revistas coa edición de textos dramáticos