Crítica

The Mountain

Fotografía de Rosinha Rojo

A montaña máxica

«Como é o home! Con que facilidade pódese enganar a súa conciencia,
atopando na suposta voz do deber a licenza para a paixón!»

Thomas Mann, A montaña máxica

Hai algo no feito de subir que o “home” (ese constructo social e cultural co que algúns -e falo intencionadamente en masculino- se refiren ao concepto de “humanidade”) asocia á idea de grandeza, poder e ata coñecemento. Así acontece co mito da montaña máxica e co esforzo físico e mental que supón para o “home” acadar o seu cumio. Para algúns (e continúo a usar de xeito intencionado o xénero masculino) a vida ten sentido se o camiño é un “sempre cara a arriba”, nun esforzo de superación constante.

Hai algo nesta idea, na necesidade do reto permanente, que ten que ver coa fantasía de afastar a morte: se me movo, estou vivo. Desbotada así a idea do descenso, asociada ao fracaso, non hai permiso para o descanso.

Mais, o que se cadra perdemos de vista xs cultivadorxs do éxito perpetuo, é que o cumio ficará sempre inacadable. Pois, se chego ata a cima, que farei despois?

Un tanto desta maxia é o recendo que deixa a peza da Agrupación Sr. Serrano, The Mountain, que vén de presentarse na 37ª Mostra de Teatro Internacional de Ribadavia (MIT). Subir á montaña como a mítica expedición de Norton, Mallory e Irvine que tentou acadar o cumio da Terra no 1924, o Monte Everest, e na que faleceron os dous últimos cando fixeron a súa derradeira tentativa por coroar a cima.

Esta é unha das historias coas que Sr. Serrano pretenden facer unha reflexión sobre un tema tan complexo como é “a verdade”.

Que é “a verdade”? É algo obxectivo ou subxectivo? Cae a árbore no medio do bosque se non hai ninguén que a escoite? Existe “a verdade” se non hai espectadorxs? Ou é “a verdade” o que nós escollemos crer?

Subimos á montaña na procura dun espazo dende onde mellor observar o mundo. O cumio aporta a distancia precisa para ver a realidade e por iso cremos que é nas alturas onde atopamos a sabedoría, como Moisés subindo os penedos do Monte Sinaí. Mais o que Moisés atopou foi a norma, a lei para someter ao seu pobo por mandato divino pois, o que atopamos nos cumios é unha visión máis xeral das cousas, si, pero sempre dende arriba.

Será por iso que Sr. Serrano contrasta a metáfora do escalador coa da súa muller, Ruth, quen supostamente escribe un libro onde reflexiona sobre a verdade mentres o el sobe á montaña. O relato de Ruth a través das cartas que lle escribe cóntanos como é ela quen realmente sobe ata “o cumio”. Partindo do mito da caverna de Platón, ela remata o seu libro sen saber que o seu home dorme o sono eterno baixo da neve. Ela chega ata a súa verdade, el queda polo camiño.

Será por iso que comezo esta reflexión sobre The Mountain coa cita de Thomas Mann, e o doado que é para o “home” disfrazar a paixón de conciencia. Disque Mallory lle respondeu á súa dona cando esta lle preguntou polo motivo de ir tan lonxe a subir unha montaña: “Porque está aí”.

A compañía catalá mestura varias tramas ao mesmo tempo: co fío condutor da expedición ao Everest, a peza pon en xaque a nosa idea da verdade intercalando o escándalo que Orson Welles ideou coa súa dramatización radiofónica d’A guerra dos mundos, de H.G. Wells, no ano 1938.

Mentres vemos ao mesmo Welles reflexionar sobre o feito, a compañía utiliza a técnica do cinema en directo para amosar a súa repercusión e como así o cineasta pretendía denunciar a manipulación dos medios (neste caso a radio, pero actualizable á TV ou a Facebook) e como xs oíntes/espectadorxs/followers non discriminan a información que reciben, dando por feito que é certa.

Ábrese entón unha terceira liña dramatúrxica, como é o uso da figura de Vladimir Putin para falar claramente da desinformación ou, o que é o mesmo, do uso de información falsa para crear opinión, clima, movemento. A través da cara, manipulada pola tecnoloxía, da actriz Anna Pérez Moya, o mesmo Putin confesará como no tempo que vivimos “a verdade” non é máis que aquilo no que decidamos crer. Como se ao partido de bádminton que están a xogar diante de nós, agora lle chamamos béisbol. A verdade é unha convención.

A manipulación explícita, impúdica, das fake news contrastan coa reflexión filosófica de Ruth Turner Mallory, do mesmo xeito que o manipulador/artista Welles o fai co manipulador/ditador Putin.

Así, algo que me interesa moito desta proposta é que deixa nas mans do público elixir o que cada quen queira crer. Unha vez exposto o artificio, xa non existe a mentira, senón a vontade.

Así é que a Agrupación aposta por facer explícita toda a creación, deixando á vista os trucos tecnolóxicos que compoñen a creación en directo, pero que no entanto non lle restan nada de maxia á proposta, coma a mesma montaña que pasado o tempo será o emblema da produtora cinematográfica Paramount. Benvidxs á fábrica dos soños.

Malia o risco de que o uso da técnica produza un efecto de afastamento (xogando no límite co uso dun dron/ovni en directo), os técnicos/actores de Sr. Serrano traballan con tal dilixencia, ritmo e precisión que The Mountain se converte nunha peza inmersiva, fiando as liñas dramatúrxicas ata que van todas confluíndo cara ao final da mesma, deixando no ambiente a pregunta chave, sobre as cabezas do público: realmente queremos os seres humanos saber algo da “verdade” ou preferimos vivir na nosa fantasía?

De feito, The Mountain é unha peza que podería ser perfecta para achegar as novas xeracións ao teatro, grazas á conxugación de linguaxes, ao uso da tecnoloxía e ao ritmo e intelixencia co que se vai soltando a información. Sen decatarte, asistiches a toda unha lección de filosofía.

Mallory morreu sen que ata o día de hoxe se saiba se chegou ata o cumio do Everest ou non. Preservado entre os xeos do Himalaya, o seu corpo foi atopado no 1999, nunha expedición de rescate guiada polos mesmos sherpas que coñecían xa a montaña e o seu cumio dende moito antes que o fixera o “home” branquieuropeo. Eu, non podo evitar relacionalo co protagonista d’A montaña máxica de Thomas Mann, a montaña “da que ninguén volve” e ao seu “soño da neve”, que non é outra cousa que o preludio da morte.

E que non é a morte, senón non vivir a realidade?

Ficha artística

Dirección: Àlex Serrano, Pau Palacios e Ferrán Dordal
Intérpretes: Anna Pérez Moya, Àlex Serrano, Pau Palacios e David Muñiz
Deseño do espazo escénico: Lola Belles e Àlex Serrano
Iluminación: CUBE.bz
Son/Música: Nico Roig
Indumentaria/Caracterización: Lola Belles
Dirección de produción: Barbara Bloin
Produción executiva: Paula Sáenz de Viteri
Distribución: Art Republic

Auditorio Rubén García do Castelo de Ribadavia, 37ª MIT de Ribadavia. 18 de xullo de 2021.

Compartir

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

PUBLICIDADE

PUBLICIDADE

PUBLICIDADE

PUBLICIDADE

Deixar un comentario

Subscríbete

Recibe as novas, artigos, entrevistas e contidos da Erregueté para que non perdas unha!

erregueté en papelSúmate ao movemento #erreguelove!

Por só 20 euros ao ano recibirás dúas revistas coa edición de textos dramáticos