Britânico

O persoal é o político

| Manuel Xestoso |

Cando Narciso lle di a Nerón que o pobo “adora a man que o mantén encadeado” está definindo unha liña política que non empezou precisamente na época en que Racine escribiu esta peza e que, dende logo, non rematou naquela altura. A función dirixida por Nuno Cardoso pon de manifesto o estreito vínculo entre as paixóns intimas e a acción política, mais propicia tamén unha reflexión sobre como se entretecen estas dúas dimensións do desempeño do poder. As interferencias entre as razóns de Estado e os sentimentos persoais actúan sempre dun xeito moi complexo, pero a ecuación aclárase moito cando consideramos o poder como un mecanismo que traballa silandeiramente por debaixo de calquera interacción humana.

A obra de Racine prefigura certos postulados freudianos que Cardoso subliña dende un escrupuloso respecto polo texto: o autor lémbranos a incestuosa historia da liñaxe de Claudio e o director certifica a edípica relación entre Nerón e a súa nai, Agripina, cun longo e apaixonado beixo que explica moitos dos escuros engrenaxes que operan nas intrigas palacianas: como explicaba Bertrand Rusell, existen moitas formas de exercer o poder sobre os outros, e todas elas están esencialmente imbricadas.

Nerón pasa de gobernante exemplar a tirano como consecuencia da neurose que lle provoca o dominio da súa nai e, así, os lazos de sangue convértense, en virtude da ambición, en lazos sanguentos. Porén, non se pode falar exclusivamente dunha patoloxía do emperador: cada unha das personaxes ten as súas propias pretensións e ningunha resulta de todo inocente. Quizais a tiranía deba verse coma o efecto da conxunción de todas as tensións que pretenden influír no devir do Imperio. E quizais así poida comprenderse a afirmación de Roland Barthes de que o teatro de Racine non é un teatro do amor senón un teatro da violencia. Da violencia política, claro.

A versión de Cardoso logra suxerir todo este intricado e sutil xogo de influencias e intimidacións dende unha vontade de “airear” o texto raciniano. Unha escenografía que “abre” ao público a antecámara onde se toman as verdadeiras decisións que definirán a política imperial testemuña o prurito de afondar no sentido último das palabras para extraer delas as verdadeiras intencións dos personaxes. A partir de aí, o director enche a súa montaxe de pequenas insinuacións que desvelan a dupla natureza de cada unha das decisións que se toman en nome dos grandes principios.

Hai dúas achegas fundamentais para visualizar o maquiavelismo da partida que se está a xogar sobre as táboas: Pedro Frias como Nerón consegue amosar a faceta máis humana dun emperador conceptuado como o epítome do despotismo, enfrontándoo case como un desvalido personaxe de comedia que –por pouco– move a compaixón; Micaela Cardoso como Agripina convéncenos de que as razóns subxectivas poden transformarse no fuel que alimenta o estadista, de que as fronteiras nunca quedan ben definidas. O eixo principal que forman estas dúas personaxes está moi ben acompañada polo resto do elenco e entre todos constrúen un necesario espectáculo que apela a conciencia cívica do público.

Britânico de Jean Racine
Dirección: Nuno Cardoso
Versión: Regina Guimarães
Elenco: João Melo, Leonor Salgueiro, Mário Santos, Micaela Cardoso, Pedro Frias, Rodrigo Santos, Romeu Costa
Escenografia: F. Ribeiro
Iluminación: José Álvaro Correia
Música: Rui Lima e Sérgio Martins
Produción: Ao Cabo Teatro
Coprodución: Centro Cultural Vila Flor, Theatro Circo, Teatro Municipal do Porto

Festival de Almada. Escola D. António Dacosta, Almada. 14 de xullo de 2015.

Manuel Xestoso
Latest posts by Manuel Xestoso (see all)

Máis sobre Manuel Xestoso

Crítico cultural e escritor. Traballou como editor e xornalista cultural en A Nosa Terra e colabora en publicacións como Grial, Faro de Vigo, Sermos Galiza ou Nós Diario, entre outras. Foi subdirector da Erregueté dende 2016 ata 2020. Publicou Antón Reixa. Ghicho distinto, xunto a Xosé Cid Cabido (Xerais, 2012), e o volume de poemas As ruínas de Europa (Galaxia, 2017).

Deixar un comentario