Crítica

Salvador

A mentira sempre volve

| Roi Vidal Ponte |

 

 

Da emigración como gran tema da galeguidade hai moito escrito e moito por escribir. Sería para a cultura galega o que a Guerra Civil é para a española: ese cliché sociocultural que sempre volve, tanto na imaxinería colectiva como nas tendencias socioeconómicas que a converten en algo presente e real. No teatro, xa a compañía Artesa & Cía se achegou á pescuda sobre un pasado familiar indiano en Balor, e non son poucos os paralelismos entre a concepción escénica de Roi Fernández nesta proposta e a de Borja Fernández (o do apelido é pura casualidade) en Salvador.

Os paralelismos comezan pola presenza interactiva do apartado audiovisual. Tanto alí como aquí, o vídeo e os audios de conversas reais serven para estruturar unha peza de teatro documento en cuxa estética se albisca a herdanza de Erwin Piscator. Aínda que nestas propostas a compoñente política non sexa tan forte como no teatro do creador alemán, o feito de que estes dous novos directores se interesen pola emigración dos seus propios antepasados lle outorga á súa visión unha perspectiva interxeracional e antropolóxica que lles serve, asemade, para facer introspección a través da experimentación de recursos puramente teatrais.

En Salvador, con todo, a emigración déixalle espazo a outro grande tema que se vai apropiando da representación co paso dos minutos: a relación maleable entre a verdade e a mentira, ou se se quere, entre a realidade e a ficción. O uso de fragmentos de filmes antigos para ilustrar a vida oculta do seu avó, sérvelle a Borja Fernández para presentar ese xogo cando lle dobra as voces aos actores italianos sen que o que el di se corresponda co que din as voces orixinais, nun xogo de reapropiación por terxiversación que consegue a complicidade cómica co espectador e que, de paso, nós dá idea de até que punto esta non vai ser unha obra máis sobre a emigración, senón máis ben unha indagación sobre a mentira e a verdade.

É polo medio da función que aparece unha nova ruptura que tamén ten que ver coa linguaxe escénica como mentira verdadeira. Borja fai un aparte para nos explicar a importancia que no proceso de investigación sobre a marcha do seu avó ao Brasil tivo para el a figura xeométrica do triángulo. Dominado por ese delirio de relación co que a psicoloxía deu en chamar a esa sensación de ver coincidencias por todas partes e á crenza de que as casualidades teñen que responder a unha especie de lei superior, Fernández confésanos que non foi quen de descartar o uso do triángulo como figura mediante a que estruturar o seu espectáculo, e proba diso é o feito de que ao final non o fixese pero si lle deixase un oco a ese aparte no que nos traslada unha paranoia máis real que ficticia: co triángulo o tema desprázase da emigración a algo máis intanxible relacionado co afán por coñecer a verdade e as obsesións que esa procura é quen de enxendrar.

Nestes tempos de posverdade, a presenza constante do actor falando de si mesmo e renunciando á interpretación, así como a comunicación directa co público liberada da convención posdramática da parede rota e os nomes de pila reais, fan que poidamos falar nesta proposta de certos elementos propios do teatro postespectacular teorizado por André Eiermann, pois o feito de que Fernández (salvo un par de cancións impecablemente interpretadas con cadanseu videoclip elaborado en directo mediante a xustaposición de obxectos reais e efectos dixitais) estea continuamente expoñendo e explicando a súa pescuda familiar real abre un oco nun espazo intermedio entre actor e espectador que supera os preceptos estéticos do teatro posdramático.

Así as cousas, Salvador pode verse como un paso adiante na propia indagación que o teatro galego está a facer das posibilidades que a propia realidade ofrece como material escénico, nun proceso de experimentación a partir do teatro documento que o Grupo Chévere e unha serie de iniciativas acollidas baixo o paraugas do proxecto Berberecheira (véxase tamén Goldi Livre) veñen facendo nos últimos anos/meses, iniciativas que foxen da creación autorial autónoma e dos corsés da ficción para expoñer realidades e verdades a través das mentiras da arte e do teatro.

 

Salvador de Borja Fernández

Dirección: Borja Fernández
Adaptación: Manolo Cortés
Escenografía: Borja Fernández, Laura Iturralde, Uxía P. Vaello
Deseño son: Borja Fernández
Deseño iluminación: Laura Iturralde
Vestiario: Uxía P. Vaello
Música: Borja Fernández
Coreografía: Uxía P. Vaello
Colaborador artístico: Diego Anido

Teatro Ensalle, Vigo. 4 de xuño de 2017.

 

Ficha artística

Compartir

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Share on whatsapp
Share on email

PUBLICIDADE

PUBLICIDADE

PUBLICIDADE

PUBLICIDADE

Deixar un comentario

Subscríbete

Recibe as novas, artigos, entrevistas e contidos da Erregueté para que non perdas unha!

erregueté en papelSúmate ao movemento #erreguelove!

Por só 20 euros ao ano recibirás dúas revistas coa edición de textos dramáticos