in

Profesións e afeccións

Valentín Varela e colegas do teatro amador no obradoiro de Creación escénica e dramaturxia. I Xornada Formativa do Teatro Amador Galego da FETEAGAL
Valentín Varela e colegas do teatro amador no obradoiro de Creación escénica e dramaturxia. I Xornada Formativa do Teatro Amador Galego da FETEAGAL

Teimo en pensar que as profesións son algo máis ca un traballo para ganarse a vida.

Se temos a sorte de que a profesión sexa a nosa vocación, entón xa temos moito ganado.

Gústenos máis ou menos, a profesión, calquera que sexa, vai ocupar unha boa parte da noso tempo vital.

PUBLICIDADE

Teimo en pensar que a profesión que exercemos acaba por incorporarse e integrarse, dalgún xeito, á nosa personalidade. Dentro dos trazos distintivos individualizadores socioculturais está a profesión. Malia que poida semellar un trazo caracterolóxico común a todas as persoas dese gremio, a súa interxección con outros trazos físicos, biolóxicos, psicolóxicos e culturais, acaba por singularizar unha identidade individual.

Teimo en pensar que as actrices e actores, por exemplo, pertencen a un sector profesional que, dalgún modo, forxa un carácter especial. Unha personalidade relacionada coa empatía, coa capacidade de poñerse nos zapatos dos demais, coa resiliencia e a resistencia. Un modo de ser derivado da loita por vivir do seu traballo, pouco valorado polo xeral, a non ser que sexan protagonistas de series de ficción ou películas de éxito. Penso nas actrices e nos actores das pequenas compañías de teatro, das que non son famosas, das que actúan en salas pequenas.

A profesión de actriz e actor, ademais, implica moita coraxe para expoñerse ante un público, para presentarse a castings e tirar para adiante aínda que non sexan as seleccionadas. Coraxe para asumir o ridículo, o fracaso, o erro… circunstancias connaturais aos ensaios e á investigación práctica nas artes vivas, onde é tan importante arriscarse a probar, a experimentar, a errar. Coraxe para traballar desde a vulnerabilidade e a nudez, porque o escenario íspenos e porque a interpretación é un labor máis de observación, porosidade e escoita, que de impoñer. E ao mesmo tempo, unha insubornable convicción, así como unha capacidade de acción e reacción áxil, dinámica e atractiva. Porque toda actriz, todo actor, sabe enfeitizar e seducir e posúe a arte da elocuencia non só no xeito de falar, senón tamén de mirar, xesticular, moverse, expresarse, captar a atención.

PUBLICIDADE

Nestes últimos tempos podemos comprobar como un ex-actor, Volodímir Zelenski, presidente de Ucraína, fai gala de algunhas destas características de maneira brillante.

Nesa mesma órbita está Ajmed Zakayev, segundo a prensa, o rebelde checheno máis odiado polo presidente ruso Vladimir Putin, que vive exiliado tras deixar a súa carreira como actor, para alzarse en armas contra Moscova e rematar sendo o primeiro ministro da república non recoñecida de Chechenia. Porén, Putin non profesou de actor, nin ten a sensibilidade que outorgan as artes vivas. Putin foi tenente coronel da KGB e iso imprime outro carácter e algo máis que prefiro non pensar.

Incluso as persoas do comparten trazos caracterolóxicos coas profesionais da escena. Quizais porque a nosa dedicación do tempo libre, cando é unha paixón, tamén acaba por incorporarse ao que somos.

Esta pasada fin de semana santa, do 14 ao 17 de abril, fun convidado ás I Xornadas Formativas do Teatro Amador Galego, organizadas por FETEAGAL (Federación de Teatro Amador Galego), coa axuda da Deputación de Ourense. Foron inauguradas pola actriz e activista feminista Mariana Carballal, no Centro Cultural Marcos Valcárcel de Ourense, e celebradas no Multiusos de Cea, na Casa da Cultura de Vilamarín e no Liceo de Ourense, con obradoiros impartidos pola actriz Rosa Puga (Interpretación), o actor Miguel Canalejo (Improvisación) e por min (Creación escénica e ). Unhas xornadas que se complementaron coa experiencia culinaria, monumental e paisaxística da zona.

Fascinoume comprobar o seguinte: á marxe das idades diversas e tamén das profesións, as actrices e actores de teatro amador de Galiza e de Asturies, de onde acudiu unha nutrida comitiva, teñen algo importante en común. Hai nelas unha sensibilidade especial, ganas de compartir, atrevemento e unha vontade por estar máis vivas, por ser felices, por facer o que lles gusta. Hai quen se empeña en conseguir poder ou diñeiro e hai quen se empeña en facer o que lle gusta e en dar gusto aos demais, e iso creo que marca unha diferenza substancial.

Entre os participantes encontreime con Valentín Varela (Oza dos Ríos, 1948), un xubilado que foi torneiro, primeiro para a fábrica Barreiros da Coruña, con 18 anos, e despois, entre 1961 e 1967 para a Citröen en Francia. No Departamento 28, en Eure-et-Loir, Valentín foi actor do Grupo Artístico Reflejos de España, que estaba integrado por obreiros, sobre todo albaneis e metalúrxicos, e algúns exiliados. O grupo estaba comandado polo granadino Antonio Cañete Rodríguez, un ebanista do partido anarquista, que xa estivera preso nun campo de concentración fascista en España, tanto el como a súa muller, ela morrera alí.

O Grupo Artístico Reflejos de España pertencía ás Xuventudes Libertarias de Francia, un partido anarquista. Representaban pezas teatrais, como La barca sin pescador de Alejandro Casona, Tierra roja de Alfonso Sastre, e escenificaban poemas como “Pena negra” e “La casada infiel” de Federico García Lorca, “La desesperación” de José de Espronceda. Tamén representaran unha obra titulada La muerte de García Lorca, onde Valentín interpretara o dramaturgo e poeta granadino. Valentín lémbrase, con risa, do día no que Antonio Cañete tivo que substituír ao actor que facía de Garda Civil e como, despois de insultar e ameazar ao seu personaxe, a Lorca, lle daba unha hostia que, ese día non foi de ficción. O director era un tal Arrufat e tamén viñan, ás veces, actores exiliados que lles axudaban con algunhas indicacións. Coas funcións que facían en teatros municipais do Distrito 28, Eure-et-Loir, como Chartres, incluso nos locais dos Bombeiros de Dreux, en Ébreux na Normandía, en Tréville no Languedoc-Rosellón, recadaban diñeiro para enviar a España, para os xuízos e para axudar ás persoas que estaban sendo represaliadas polo réxime franquista.

Valentín Varela volveu para Galiza hai anos, establecida xa a democracia. En 2020 fundou, xunto a David Vázquez, o rapaz que é presidente da FETEAGAL, o grupo de teatro amador ESTETA de Taboadela (Ourense) e, ademais, tamén participa noutros dous grupos.

Malia a un ictus que, hai uns doce anos, o obrigou a recuperar a fala e a motricidade perdidas, e a outros problemas de saúde, o Valentín é un home afable, animado e alegre, cunha capacidade de xogo envexable e contaxiosa.

Entre as participantes de Asturies tamén estaba Maruja Zapico García, do grupo Selena Teatro de Soto del Barco, unha muller que anda cerca dos oitenta anos e que leva dúas próteses nos xeonllos, outro exemplo encomiable de conxunción entre vitalismo, espírito lúdico, sensibilidade e capacidade de superación.

Sen dúbida, a profesión de actriz ou actor, e a paixón polo xogo escénico, que compartimos coas persoas que integran grupos de teatro amador, forxa seres humanos especiais.

Maruja Zapico e colegas do teatro amador no obradoiro de Creación escénica e dramaturxia. I Xornada Formativa do Teatro Amador Galego da FETEAGAL
Maruja Zapico e colegas do teatro amador no obradoiro de Creación escénica e dramaturxia. I Xornada Formativa do Teatro Amador Galego da FETEAGAL

PUBLICIDADE
PUBLICIDADE
Afonso Becerra

Afonso Becerra

Director da erregueté | Revista Galega de Teatro. Pertence ao seu Consello de Redacción desde o 2006. Doutor en Artes Escénicas pola Universitat Autònoma de Barcelona. Titulado Superior en Dirección escénica e dramaturxia polo Institut del Teatre de Barcelona. Titulado en Interpretación polo ITAE de Asturies. Dramaturgo e director de escena. Exerce a docencia en dramaturxia e escrita dramática na ESAD de Galiza desde o ano 2005. É colaborador, entre outras publicacións, de revistas de cultura e artes performativas como 'ARTEZBLAI', 'Primer Acto', 'Danza en escena', 'Tempos Novos'. Entre setembro de 2019 e xuño de 2021 foi colaborador especialista en artes escénicas da CRTVG, no programa 'ZIGZAG' da TVG.
Premio Álvaro Cunqueiro da Xunta de Galicia en 2001. Premio María Casares á Mellor Adaptación teatral en 2016. Premio de Honra do Festival de Teatro Galego, FETEGA, do Carballiño (Ourense) en 2020. Mención Honrosa no Premio Internacional de Xornalismo Carlos Porto 2019 do Festival de Almada (Portugal, 2020).

Deixa unha resposta

Avatar

O teu enderezo electrónico non se publicará

GIPHY App Key not set. Please check settings

    As mapoulas de laboratorio escenico

    Laboratorio Escénico recorda as casas refuxio e as mulleres libertarias en ‘As Mapoulas’

    Ensaio sobre o lonxe

    As voces das árbores: palabra e ecoloxía na obra dramática de Julio Fernández