in ,

LA LETTRE

A comunidade, a família e o teatro

La lettre. Foto: Cristophe Raynaud de Lage
La lettre. Foto: Cristophe Raynaud de Lage

A memória e o carinho pela avó — uma radialista flamenga famosa que queria ser atriz e que adorava A Gaivota, de Anton Tchékhov — guiam o seu neto, Arne de Tremerie. Este jovem, que estudava no Conservatório para ser ator, descobre as cartas da avó e decide preparar connosco alguns excertos da famosa obra, cujo 130.º aniversário da estreia se celebra este ano.

Em diálogo de complementaridade e de contraste com Arne está Olga Mouak, uma jovem intérprete de Orleães que gostaria imenso de assumir o papel de Nina na peça de Tchékhov. Se o ator ficou muito marcado pela avó e pela sua correspondência, já Olga é muito influenciada pela relação com a mãe, que parece não compreender nem valorizar o ofício e a arte da representação. A pedido do colega, a dada altura, a atriz liga à mãe para a questionar — após esta ter cumprimentado simpaticamente toda a plateia — sobre o motivo de nunca lhe perguntar pelo seu trabalho. Era uma pergunta que nunca lhe tinha feito, embora tivesse sofrido em silêncio com essa ausência. É aí que se nos revela como é importante falar e não deixar as inquietações enterradas no nosso íntimo: a mãe acaba por confessar a Olga as suas preocupações, o seu profundo afeto e como acompanha de perto, sem que a filha se aperceba, o seu percurso.

Além disso, Olga, neta de uma camaronesa que ouvia vozes (tal como Joana d’Arc), sempre quis interpretar esta mítica figura na sua cidade natal. Contudo, nunca o conseguiu porque, nas audições, a escolha recaía sempre sobre raparigas brancas e loiras. Por esta via, entram em jogo questões pertinentes sobre o racismo e a predeterminação das pessoas pela sua aparência.

Por outro lado, Arne quer interpretar Konstantin, o dramaturgo de A Gaivota, por afinidade com a personagem e por querer tentar desafiar o destino fatal daquele arquétipo do artista incompreendido, em permanente conflito com o mundo, com a família e consigo mesmo. Talvez por isso queira encenar a peça que Konstantin representava dentro da própria obra de Tchékhov, pedindo a colaboração de Olga e do público. O ator confia na comunidade e na força emancipadora da entreajuda face ao destino trágico.

Milo Rau oferece-nos um espetáculo aparentemente simples, no qual a dupla de atores dialoga e interage connosco de forma muito descontraída. Ambos pertencem a uma geração próxima da de Nina e da de Konstantin, representando a potência de um futuro que, no texto clássico, acaba aniquilado. Arne e Olga, porém, não padecem do isolamento e da crise existencial das figuras tchekhovianas. Apesar da admiração e do carinho que professam por esses entes de ficção e do afeto com que se referem às respetivas famílias, os dois são desmistificadores e práticos nas suas atitudes e ações.

Sabem, de resto, que o mais importante no teatro é a capacidade de brincar e de jogar em comunidade. Por isso mesmo, nunca utilizam a quarta parede e pedem, com enorme simpatia, a colaboração de alguns espectadores para lerem umas poucas falas das personagens de A Gaivota, distribuindo adereços muito básicos: um boné para o intelectual, uma garrafa vazia para o ébrio, um estetoscópio para o médico e uns óculos para o professor. Olga aproxima-se com o microfone dos voluntários que estão na bancada no momento em que é necessária a intervenção pontual desses papéis. Adicionalmente, outro espectador é convidado a subir ao palco para, quando solicitado, mostrar cartazes de cartão escritos à mão com os títulos das cenas.

No final, quase parecia que os espectadores voluntários faziam mais teatro do que os próprios intérpretes, que se mantêm sempre autênticos e longe de qualquer estereótipo ou cliché. Este contraste entre o público a assumir papéis e os atores a representarem-se a si próprios numa ação pós-dramática é um dos aspetos mais deliciosos e conseguidos da proposta.

Com esta distribuição simples e com as divertidas explicações que nos dão, vamos descobrindo que, entre as histórias pessoais e as situações do clássico de Tchékhov, há reflexos muito produtivos e sugestivos, que dão que pensar e comovem em momentos específicos. Acima de tudo, o que mais nos surpreende é a frescura, o humor e a leveza que talvez nunca tivéssemos imaginado associados a A Gaivota e à sua carga trágica e existencial.

Como resultado, La lettre afirma-se como um espetáculo pós-dramático cativante, que cruza memórias e reflete sobre o que molda a nossa personalidade — fá-lo de forma acessível e direta, mas sem nunca perder a transcendência e a luz que emanam quando acontece o melhor teatro.

(Os meus agradecimentos para Maria José Albarran Alves de Carvalho pela revisão linguística deste artigo.)

Afonso Becerra
Latest posts by Afonso Becerra (see all)

LA LETTRE

Criação e encenação: Milo Rau

Texto: Milo Rau e equipa

Interpretação: Olga Mouak e Arne de Tremerie

Vozes: Anne Alvaro, Isabelle Huppert, Jocelyne Monier e Marijke Pinoy

Dramaturgia: Giacomo Bisordi

Assistência de encenação: Giacomo Bisordi, Edward Fortes

Cenografia, som, luz, figurinos e adereços: Milo Rau e Giacomo Bisordi

Produção: Festival d’Avignon

43.º Festival de Almada. Palco Grande, Escola D. António da Costa. Almada, 10 de julho de 2026.

Afonso Becerra

Afonso Becerra

Director da erregueté | Revista Galega de Teatro. Pertence ao seu Consello de Redacción desde o 2006. Doutor en Artes Escénicas pola Universitat Autònoma de Barcelona. Titulado Superior en Dirección escénica e dramaturxia polo Institut del Teatre de Barcelona. Titulado en Interpretación polo ITAE de Asturies. Dramaturgo e director de escena. Exerce a docencia en dramaturxia e escrita dramática na ESAD de Galiza desde o ano 2005. É colaborador, entre outras publicacións, de revistas de cultura e artes performativas como 'ARTEZBLAI', 'Primer Acto', 'Danza en escena', 'Tempos Novos', 'Grial'. Entre setembro de 2019 e xuño de 2021 foi colaborador especialista en artes escénicas da CRTVG, no programa 'ZIGZAG' da TVG. Desde setembro de 2022 é colaborador semanal sobre artes escénicas do 'DIARIO CULTURAL' da RADIO GALEGA.
Premio Álvaro Cunqueiro da Xunta de Galicia en 2001. Premio María Casares á Mellor Adaptación teatral en 2016. Premio de Honra do Festival de Teatro Galego, FETEGA, do Carballiño (Ourense) en 2020. Premio Internacional de Xornalismo Carlos Porto en 2024 e 2026, de prensa especializada, do Festival de Almada, organizado pola Câmara Municipal de Almada, do que tamén recibira unha Mención Honrosa en 2020.

Deixa unha resposta

O teu enderezo electrónico non se publicará Os campos obrigatorios están marcados con *

Rosas. BREL. Foto: Anne Van Aescho

BREL

Só Mais Uma Gaivota. Foto: José Carlos Duarte

SÓ MAIS UMA GAIVOTA